Garnalen in je aquarium: de complete beginnersgids

Dwerggarnalen zijn de afgelopen jaren razend populair geworden, en dat is goed te begrijpen. Ze zijn klein, kleurrijk, altijd druk in de weer met poetsen en grazen, en je kunt ze zelfs in een compact nano-aquarium van 20 liter houden. Bovendien zijn ze nuttig: garnalen ruimen voedselresten en algen op.

Toch is een garnalenbak geen kwestie van “gewoon een paar garnalen erbij”. Het verschil tussen de makkelijke neocaridina en de veeleisende caridina is groot, koper in leidingwater of medicijnen is dodelijk, en niet elke vis laat garnalen met rust. In deze beginnersgids nemen we alle basics door: soortkeuze, waterwaarden, voeding, combinatie met vissen en kweek.

Start je een nieuwe bak speciaal voor garnalen? Doorloop dan eerst onze gids Aquarium opstarten in 9 stappen, garnalen zijn extra gevoelig voor een bak die nog niet stabiel is.

Neocaridina of caridina: kies de juiste soort

Vrijwel alle populaire dwerggarnalen vallen in twee groepen, en het verschil bepaalt hoe moeilijk je het jezelf maakt.

Neocaridina davidi is de onverwoestbare instapper. De beroemdste kweekvorm is de knalrode red cherry, maar er zijn ook gele, oranje, blauwe en zwarte lijnen. Neocaridina verdragen een breed scala aan waterwaarden, doen het prima in gewoon (conditioneerd) leidingwater en kweken in een stabiele bak vanzelf. Dit is de soort waar vrijwel iedere beginner mee moet starten.

Caridina (vooral de kweekvormen van Caridina cantonensis, zoals crystal red, crystal black en taiwan bees) is de specialistenklasse. Adembenemend getekend, maar veeleisend: ze willen zacht, zuur water, draaien meestal op osmosewater dat je zelf remineraliseert, en staan doorgaans op een actieve, pH-verlagende bodem. Welk substraat voor jouw opzet past, lees je in aquarium bodem en substraat. Kleine fouten worden bij caridina direct afgestraft met uitval.

	Neocaridina (o.a. red cherry)	Caridina (o.a. crystal red/bee)
Niveau	Beginner	Gevorderd
Water	Leidingwater meestal prima	Osmosewater + mineralen
Bodem	Elk substraat	Actieve bodem aanbevolen
pH	6,5-8,0	5,5-6,5
Prijs per dier	€ 2-4	€ 5 tot tientallen euro’s

Belangrijk om te weten: kruis de twee groepen niet in gedachten door elkaar te houden “voor de kleur”, ze stellen tegengestelde eisen aan het water, dus één van beide zit altijd verkeerd.

Waterwaarden voor garnalen

De richtwaarden per groep:

Waarde	Neocaridina	Caridina
Temperatuur	18-26 °C	21-24 °C
pH	6,5-8,0	5,5-6,5
gH	6-12 °dH	4-6 °dH
kH	2-8 °dH	0-2 °dH
Nitriet (NO₂)	0 mg/l	0 mg/l

Nog belangrijker dan de exacte cijfers is stabiliteit. Garnalen zijn gevoeliger voor schommelingen dan vissen: een grote waterverversing met water van afwijkende temperatuur of hardheid kan een vervellingsgolf met sterfte uitlokken. Ververs daarom wekelijks klein (10-20 procent) met water op temperatuur, en wen nieuwe garnalen urenlang druppelsgewijs in. Leer je eigen water kennen met een druppeltest, zie waterwaarden testen.

Handig: neocaridina hebben geen verwarming nodig in een normale huiskamer. Een onverwarmd nano-aquarium is voor hen prima.

Pas op met koper: de stille garnalendoder

Garnalen zijn ongewervelden, en koper is voor ongewervelden al in minieme concentraties giftig, het grijpt in op hun bloedpigment (hemocyanine, op koperbasis) en zenuwstelsel. De drie sluiproutes:

1. Medicijnen. Veel middelen tegen witte stip en andere parasieten bevatten kopersulfaat. Behandel nooit een bak met garnalen erin zonder het etiket te controleren; zet garnalen zo nodig tijdelijk apart.
2. Leidingwater uit koperen leidingen. Vooral ‘s ochtends, als water een nacht heeft stilgestaan in de leiding, kan het kopergehalte verhoogd zijn. Laat de kraan even doorstromen en gebruik een waterconditioner die zware metalen bindt.
3. Plantenvoeding en bestrijdingsmiddelen. Gewone plantenvoeding in normale dosering bevat sporenelementen-koper en is veilig; het gevaar zit in overdosering en in anti-slakkenmiddelen op koperbasis. Die laatste horen nooit in een garnalenbak.

Symptomen van kopervergiftiging: garnalen worden lusteloos, vallen om, of blijven massaal in de vervelling steken. Bij verdenking: direct groot verversen met koper-vrij, geconditioneerd water.

Garnalen combineren met vissen

De harde regel: elke vis die een garnaal in zijn bek krijgt, zal het proberen, zeker bij jonge garnaaltjes van een paar millimeter.

• Veilig: een pure garnalenbak (de beste keuze voor kweek), of combinatie met mini-vissen zoals boraras, otocinclus en kleine rasbora’s.
• Werkbaar: kleine scholenvissen zoals neons of guppy’s. Volwassen garnalen zijn veilig; van de jongen overleeft alleen wat dekking vindt. De populatie blijft dan stabiel in plaats van te groeien.
• Fout: kempvissen, dwergcichliden, maanvissen, goudvissen en eigenlijk alles vanaf middelgroot, voor hen zijn garnalen simpelweg voer.

Zorg in elke combinatiebak voor veel dekking: mospollen (javamos!), dichte fijnbladige planten en garnalenhuisjes. Meer over combineren lees je in welke vissen kunnen samen?

Voeding: wat eten garnalen eigenlijk?

Garnalen zijn alleseters die de hele dag grazen op biofilm, het onzichtbare laagje bacteriën en micro-algen op elke steen, plant en ruit. In een ingedraaide bak vinden ze daarmee al een groot deel van hun menu. Aanvullend geef je:

• Speciaal garnalenvoer (korrels of sticks) twee à drie keer per week;
• Geblancheerde groente zoals courgette, spinazie of paprika;
• Bruin herfstblad (beuk, eik) of catappablad: dat verteert langzaam tot permanent graasoppervlak;
• af en toe een eiwitsnack voor dragende vrouwen.

De grootste valkuil is overvoeren: wat na een paar uur nog ligt, haal je weg. Rottend voer verpest de waterwaarden en trekt planaria en slakkenplagen aan. In een goed draaiende garnalenbak mag je gerust twee dagen per week helemaal niet voeren.

Kweek: van eitjes tot mini-garnaaltjes

Het mooie van neocaridina en de bee-garnalen: de kweek komt vanzelf op gang, zonder speciale kweekbak. Zo gaat het:

1. Na een vervelling van het vrouwtje vindt de paring plaats.
2. Het vrouwtje draagt 20 tot 40 eitjes onder haar achterlijf (“berried” heet dat) en waaiert ze constant zuurstofrijk water toe.
3. Na drie tot vier weken komen er volledig ontwikkelde mini-garnaaltjes uit van enkele millimeters, geen larvenstadium, dus ook geen brak water nodig (dat is bij de amanogarnaal wél zo, daarom zie je zelden nakweek daarvan).

Jonge garnalen hebben vooral twee dingen nodig: veel biofilm om op te grazen (mos, blad, een niet-brandschone bak) en geen vijanden. In een pure garnalenbak groeit een startgroep van tien red cherry’s binnen een jaar uit tot een populatie van honderden. Ook goed om te weten: kweek je kleurvormen door elkaar (rood × blauw bijvoorbeeld), dan valt het nageslacht na een paar generaties grotendeels terug naar de bruingrijze wildkleur. Houd dus één kleurlijn per bak.

Vervellen en andere bijzonderheden

Een garnaal groeit met sprongen: hij kruipt regelmatig uit zijn oude pantser, dat als een spookachtig doorzichtig omhulsel in de bak achterblijft. Geen paniek dus bij zo’n “dode garnaal” die doorzichtig en leeg blijkt, een echte dode garnaal kleurt rozig-oranje. Laat lege pantsertjes gewoon liggen: de garnalen eten ze op en hergebruiken zo de mineralen.

Vers vervelde garnalen zijn een dag zacht en kwetsbaar en verstoppen zich; ook dat is normaal. Gaat het vervellen structureel mis (garnalen met een witte ring achter de kop, de “ring des doods”, of dieren die in hun pantser blijven steken), dan wijst dat vrijwel altijd op een mineralentekort of te grote waterschommelingen: controleer je gH en ververs kleiner maar vaker.

Met een stabiele, koper-vrije bak, een handvol red cherry’s en een pluk javamos heb je binnen een paar maanden een zelfvoorzienend mini-ecosysteem dat elke dag iets te kijken geeft. Begin makkelijk met neocaridina, de veeleisende bee-garnalen lopen niet weg, en tegen de tijd dat je eraan toe bent, heb je de basis al in de vingers.

Veelgestelde vragen

Welke garnalen zijn het makkelijkst voor beginners?

Neocaridina davidi, zoals de bekende red cherry, is veruit de makkelijkste. Ze verdragen een breed scala aan waterwaarden, doen het prima in geconditioneerd leidingwater en kweken in een stabiele bak vanzelf. De veeleisende caridina (bee-garnalen) laat je beter voor later.

Waarom is koper dodelijk voor garnalen?

Garnalen zijn ongewervelden met bloedpigment op koperbasis, en al minieme concentraties koper verstoren hun zenuwstelsel en vervelling. Koper zit onder meer in veel parasietmedicijnen, in water uit koperen leidingen en in anti-slakkenmiddelen. Gebruik die middelen nooit in een garnalenbak.

Kunnen garnalen samen met vissen in één aquarium?

Volwassen garnalen gaan veilig samen met kleine, vreedzame vissen zoals boraras, kleine rasbora’s, neons of guppy’s. Van de jonge garnaaltjes overleeft dan alleen wat dekking vindt. Vermijd grotere vissen zoals cichliden, goudvissen en kempvissen, want die zien garnalen als voer.

Hebben garnalen een verwarming nodig?

Neocaridina hebben in een normale huiskamer geen verwarming nodig en doen het prima op kamertemperatuur. Caridina willen wat koeler en stabieler water (21-24 graden). Belangrijker dan de exacte temperatuur is dat die niet sterk schommelt.